Xem phần 1
Florence Nightingale (1820-1910)
người mở đường cho sự thành lập Hội Hồng Thập Tự
Quốc Tế
Cam chịu!
Tôi chưa bao giờ hiểu tiếng đó hết!
 |
Jeanne d'Arc |
Ở Anh, lúc đó cô đã thành như một
vị thánh sống. Dân chúng, nhất là những kẻ nghèo
khổ, gia đình sĩ tốt coi cô như Vị
Jeanne d'Arc
của Anh. Đi tới đâu, người ta cũng nghe những
bài hát ca tụng cô. Bài lưu truyền nhất là bài:
God bless Miss Nightingale
May she be free from strife
These are the prayers
Of the poor soldier's wife
(Xin Trời phù hộ cho cô
Nightingale
Khỏi gặp những sự xung đột
Đó là lời cầu nguyện
Của vợ người lính nghèo)
Ta mừng cho cô là sắp được đền
công xứng đáng. Sau một năm rưỡi cực khổ ở
Scutari cô sẽ được nhận sự tiếp đón niềm nở, lòng
biết ơn chân thành của đồng bào. Cô sẽ đứng trên bao
lơn, nhìn xuống đám quần chúng xô đẩy nhau dể chiêm
ngưỡng dung nhan cô, và say sưa nghe những bài
hát ca tụng cô từ hàng muôn miệng thốt ra!
Chính dân chúng Anh muốn như vậy lắm, nguời ta điều
tra xem cô sẽ bước chân lên tổ quốc ở nơi nào
để lập khải hoàn môn tại đó mà tiếp rước cô y
như tiếp rước Nữ hoàng.
Nhưng cô không muốn vậy! Cô
bùi ngùi từ biệt bán đảo Crimée, than thở rằng: "Tội
nghiệp các con ! Tôi là người mẹ tệ quá, để các con
nằm tại nghĩa địa mà về xứ một mình ! Bảy mươi ba
phần trăm ra trận chết vì bệnh ! Các con đã bị giết
chết mà tôi thì đứng ở trên bàn thờ của các con !".
Cho nên cô nhất định cải danh, vị hành về nước. Và
một đêm nọ, cô lủi thùi trên con đường về nhà. Chị ở
ngồi chơi gần cửa, nhận được ra cô, ôm choàng lấy,
khóc.
Cô đóng cửa không tiếp khách lạ,
không tiếp các nhà báo lại phỏng vấn, từ chối hết
thảy mọi sự tỏ lòng biết ơn của dân chúng: và những
người đuợc hưởng thay cô mọi danh dự là song thân cô
và chị cô, những người trước kia coi cô như
quân hủi, bêu rếu gia đình !
Dân chúng chỉ mới thấy hình cô,
muốn gặp mặt cô mà không được, đòi tiếp xúc với bà
Fanny và cô Parthe, viết thư cho hai người đó để hỏi
thăm về cô. Có lần một số người gặp ở ngoài đường
một thiếu phụ giống cô, bu lại xin rờ vạt áo. Người
ta lấy tên Florence để đặt cho con, có kẻ đặt tên
tàu là Florence Nightingale, người ngoại quốc
lại Embley xin vô thăm. Cô nhất thiết nhũn nhặn từ
chối, dửng dưng với những cái mà cô cho là phù phiếm
đó. Vì cô tự cho là nhiệm vụ chưa xong, còn những
việc khác muốn làm một cuộc cải cách lớn lao
kia.
Cô nghĩ sự tận tâm của cô và các
nữ điều dương ở Crimée sẽ không ích lợi gì nếu
sau đó ngưòi ta lại trở về với chính sách cũ,
và như vậy, nếu có một chiến tranh nữa thì "lính sẽ
ra trận và chết ở trong trại". Cần phải sửa đổi lại
luật pháp, thay đổi tinh thần của nhà cầm quyền. Mà
nếu không làm ngay lúc này, trong khi
quốc dân còn nhớ vụ Crimée thì không bao giờ làm được
cả. Cho nên mặc dầu mọi người khuyên cô hãy nghỉ
ngơi để dưỡng sức, cô cũng không nghe, thu
thập tất cả tài liệu: giấy tờ, hình ảnh, con số để
lập một chương trình hành động. Cô biết rằng công
việc sẽ khó: lẽ thứ nhất cô là đàn bà; lẽ thứ nhì
danh cô quá lớn, nhiều người ghen ghét cô, sẽ phá
công việc của cô; nhưng nhất định phải làm để
cứu dân.
Vừa may gặp Nữ hoàng Victoria mời
cô lại Balmoral để kể cho bà nghe riêng với
chồng bà tất cả những kinh nghiệm của cô ở
Crimée. Cô mang theo tài liệu đã thu thập được,
trình với Nữ hoàng lập một Ủy ban để nghiên cứu
những điều kiện vệ sinh và cách tổ chức, quản lý các
trại lính và dưỡng đường trong quân đội.
Nữ hoàng đồng ý nhưng vì theo hiến pháp Anh,
những việc quan trọng như vậy, Nữ hoàng không có
quyền quyết định, phải hỏi ý kiến các
vị thượng thư. Ít bữa sau, Nữ hoàng đáp lễ cô
và cho hay vấn đề đã đưa cho nội các xem xét.
Từ đây bắt đầu một cuộc chiến đấu non ba chục
năm và trong cuộc chiến đấu đó cô và một số bạn thân
phải đương đầu với cả một triều đình, cả một mớ thủ
tục đã có cả mấy trăm
năm.
Các cụ thượng thời nào và nước nào cũng
vậy, đa số sợ trách nhiệm, sợ công việc. Nhờ Trời,
chiến tranh đã qua, ngồi không mà hưởng ngôi cao
bổng hậu trong cảnh an lạc, thái bình chẳng sướng ư,
bầy việc ra làm gì? Nhưng kết quả của cô Florence
rực rỡ quá, danh của cô lớn quá, lòng ngưỡng mộ của
dân chúng sâu quá, họ không dám bác bỏ đề nghị của
cô, nhất là khi đề nghị đó hợp lý được Nữ hoàng đồng
ý, mà Nữ hoàng Victoria tì ai cũng biết là một người
cương quyết.
Vậy họ bắt buộc phải họp một ủy ban gồm có những
đại thần bên văn và bên võ để xem xét. Ủy ban thảo
luận xong, kết luận rằng chỉ cần cải thiện chế độ
cũ, không cần cải tổ lại, sẽ tốn công, tốn thì giờ
lắm.
Cô gởi cho Ủy ban một cuốn nhan đề là: Những
lời ghi chép về những vấn
đề liên quan tới sức khoẻ, sự hiệu năng và
Cách quản lý dưỡng đường trong quân đội Anh (Notes
on matters affecting the Health, efficiency and
Hospital administration of the British Army). Cuốn
đó soạn rất công phu, cô thu thập tấc cả các sự
kiện, kiểm soát, xếp đặt lại, so sánh dưỡng đường
Anh với dưỡng đường Pháp, viết hàng trăm các bức thư
hỏi ý kiến các bác sĩ, kỹ sư, kiến trúc sư rồi thảo
một kế hoạch cải tổ.
Sáng kiến đáng khen nhất của
cô là , lần đầu tiên , một phụ nữ không có bằng cấp,
không có sức học chuyên môn mà có tinh thần rất khoa
học, biết dùng môn thống kế trước cả mọi
người. Cô chỉ ra rằng tại giáo khu Pancras, số người
chết (1) chỉ là 2,2%o , mà tại
trại lính, cũng nơi đó, số đó đã lên tới 10,4%o
tại trại lính Kensington, con số còn cao hơn nữa:
17,5%o.
Mà lính thì bao giờ cũng mạnh khoẻ hơn dân
thường, sự dinh dưỡng bề gì cũng không đến nỗi
thiếu thốn như số đông dân nghèo. Thế thì tại sao họ
lại chết gấp 5, gấ 8 dân thường? Rồi cô kết luận
rằng mỗi năm, chỉ vì sự dống chung đụng nhau
và thiếu vệ sinh nên có hàng ngàn lính chết
oan, ngay trong thời bình. "Họ nhập ngũ để chết
trong trại" Câu đó cô lặp đi lặp lại với một giọng
chua xót. Trong tập Tử vong suất trong quân
đội Anh (Mortality in the British Army).
Cuốn
Những lời ghi chép... cô bỏ tiền ra in 2000
bản, rồi gởi cho Ủy ban, cho các nhà cầm quyền, và
phát cho dân chúng. Ủy ban đọc nhưng chỉ bàn cãi lấy
kệ, rút cục chẳng đua ra một quyết định nào quan
trọng cả. Họ sợ nếu theo kế hoạch của cô thì tốn
công, tốn tiền, thay đổi ngay cả cách tổ chức của
nhiều cơ quan, hủy bó cả những tổ chức thân
căn cố đế.
Rút cục
một năm sau, công việc vẫn chưa tiến hành được
bao nhiêu, thì có một cuộc loạn ở Ấn Độ, triều đính
Anh phải gửi thêm quân qua bên đó. Lần này cô cũng
đòi theo quân lính để săn sóc họ, nhưng bạn
thân cản, bảo là cô cứ ở Luân Đôn mà chỉ huy có lợi
hơn. Co bằng lòng vì một người bạn thân , rất
trung thành với lý tưởng của cô là Sydney Herbert
được cử làm chủ tịch Ủy ban vệ sinh trong quân đội
Ấn Độ.
Lúc này,
cô tưởng công việc sẽ tiến hành kha khá vì viên
Thượng thơ bộ binh, cũng là bạn thân, đã ký
nghị định lập trường dạy môn vệ sinh và đào tạo cán
bộ. Giải phẫu trong quân đội. Nhưng chỉ có danh mà
vô thực. Trường mở đã ba năm mà chưa làm được
gì vì ngân sách thiếu thốn. Cô nghĩ phải cải tổ ngay
cái Bộ binh đó mới được, chứ vô phương làm
việc với một bộ máy như vậy. Nhưng làm sao cải tổ nó
được? Gladstone, thượng thư bô Tàoi chánh, chủ
trương chính sách tiết kiệm, chống chiến tranhm ngăn
cản mọi việc của cô.
Đau nặng
-suốt ngày nằm trên giường, mà cô vẫn viết rất nhiều
thư gởi đi khắp nơi, rất nhiều báo cáo , lại soạn
thêm một tập nữa nhan đề là Những lời
ghi chép về Dưỡng đường, tả tình trạng
trong các dưỡng đường dân sự. cô chứng
tỏ bằng những con số rằng số tử vong trong các dưỡng
đường cao gấp năm, gấp mười ở ngoài, rằng đau
mà ở nhà tự chữa thì còn hy vọng khỏi, chứ vô dưỡng
đường thì mười phần, chắ`c chết tới
chín, rằng ở dưỡng đường có một thứ bệnh lạ, ở ngoài
không có, tức là "bệnh nhà thương". Vậy là
chưa tổ chức xong bệnh xá quân sự, cô đã tính đến
việc cải tổ lại dưỡng đưởng dân sự nữa.
Ít lâu cô
soạn thêm một tập nữa: Những lời ghi chép về
cách khán hộ (Notes on nusing), in 15.000 bản, bán
rất rẻ, chỉ trong một tháng là hết.
Cô làm
việc ghê gớm, không kể gì đến sức khoẻ của
mình , gần như tàn nhẫn đến bản thân và cả với người
thân, vì cô bắt họ cũng phải làm việc như cô, không
cho họ nghỉ, đến nỗi Sydne Herbert chịu không nổi,
mất năm 1860 vì lao lực. Là vì chính cô cũng
không nghỉ, nhất định chết thì chết, cứ làm việc,
càng thấy sức suy, tưởng như sống không
được bao lâu nữa, cô lại càng hấp tấp làm cho xong
nhiệm vụ cứu người của cô.
Chúng ta thử tưởng tượng ngoài
những công việc kể trên, cô còn phải đáp những bức
thư khắ`p nơi gởi về hỏi ý kiến về cách cất
dưỡng đường, kể cả cách làm thống kế nữa... Con
người không có một mảnh bằng cấp nào đó đã thành một
nhà chuyên môn nổi danh khắp châu Âu. Các nhà cầm
quyến Đức, Hòa Lan, Bồ Đào Nha đều nhờ cô chỉ
bảo trong công việc cải thiện đời sống của binh sĩ.
Thậm chí đến một việc nhỏ mọn là việc có nên dời một
dưỡng đường lại nơi khác để làm đường xe lửa không,
mà chính quyền Anh cũng không quyết định nổi,
phải hỏi ý kiến của cô; tới khi định số tiền bồi
thường cho dưỡng đường, cũng lại nhờ cô giải
quyết giùm.
Sidney Herbert mất rồi, cô tiếc
mất một người cộng sự đắc lực. Cô viết bài ca tụng
công lao với quân đội. Kẻ lên thay Herbert phá
hoại công việc xây dựng của ông. Cô lại phải chiến
đấu mạnh hơn nữa để giành lại từng tấc đất
một, buộc chính quyền cất một dưỡng đường lớn
cho quân đội. ở Woolwich, đả đảo thủ tục giấy tờ,
chính sách quan liêu. Cô như người leo dốc, leo được
ít thước lại thụt xuống, thụt xuống lại cố bám
lấy mà leo lên. Suốt gần ba chục năm, hễ đảng
Bảo thủ (Tory) lên cầm quyền thì cô thụt lùi
nhưng
không mất hẳn đất đứng, rồi đảng cấp tiến
(Whig) lên thay thì cô lại tiến. Độc giả chắc đã dư
biết, ở Anh, từ xưa tới nay hai đảng đó cứ thay nhau
cầm quyền, không khi nào được lâu cả.
Cô chẳng những làm việc
cho quốc dân mà còn giúp cho ngoại quốc. Trong cuộc
Nam Bắc phân tranh (1861-1865), chính quyền phương
Bắc nhờ cô chỉ cách tổ chức bệnh xá trong quân
đội. Cô tận tân giúp, mặc dù đau nặng.
Đồng thời cô dùng quỹ
Nightingale để đào tạo các cô đỡ. Nhân dịp đó, cô
lại nghiên cứu tử vong suất của thiếu nhi. "Thế này
thì quá lắm! Săn soc thương binh thì còn được đi,
lại xâm nhập cả vào khu vực hộ sinh nữa à?".
Các y sĩ bất bình, không chịu cho cô coi sổ
sách các nhà hộ sinh. Họ sợ là phải. Cô sẽ tìm thấy
những sơ sót của họ, sự thiếu lương tâm, thiếu tổ
chức của họ. Nhưng rồi cô cũng coi được, và chứng
minh bằng con số, bằng thống kê rằng sản phụ
và thiếu nhi bị chết oan rất nhiều, chỉ vì cái cảnh
phải chen chúc nhau trong phòng, chung chạ
nhau giường và nệm. Ta nên nhớ hồi đó người ta
chưa tìm ra vi trùng, và khắp châu Âu, số sản phụ
chếttrong các dưỡng đường vì bệnh "sốt sản hậu" lên
tới 80%, có khi hơn nữa.
Năm
1864, một người chủ ngân hàng ở Thụy Sĩ tên là
Jean Henri Dunant thành lập hội Hồng Thập Tự. Các
nước gia nhập đều ký Hiệp ước Genève cam đoan
coi sĩ tót bên địch một khi đã bị thương thì không
phải là kẻ thù nữa mà như người của một nước
trung lập. Anh gia nhập hội đó. Và bốn năm
sau, chiến tranh Pháp, Phổ bùng lên, cô
Florence, vừa chẵn ngũ tuần, đòi qua chiến trường để
giúp thương binh. Cô nói:"Viết, viết, viết hoài mà
làm gì? Phải cho tôi ra mặt trận". Mới đầu cô
có cảm tình với Đức, vì cô vốn phục nhạc sĩ,
thi sĩ và triết gia Đức, mà chê Napoléon III là độc
tài. Nhưng sau đó cô mới thấy rằng dân Đức đã bị một
nhóm Phổ điều khiển mà nhà cầm quyền Phổ là một bọn
tàn ác, khát máu. Mặc dầu vậy, cô quyên được 50.000
Anh kim, giúp cả hai bên, và sau chiến tranh, cả hai
nước đều mang ơn cô. Lần đó là lần dầu tiên hiệp ước
Genève được đem thi hành và cô đã có công đầu viớ
Hội Hồng Thập Tự.
Năm 1872, Jean Henri
Dunant qua Anh lại thăm cô, và tuyên bố rằng:
- Mặc dầu tôi lập ra Hội
Hồng Thập Tự, nhưng cái công đó phải trả lại cô
Florence Nightingale . Chính công việc nhân
đạo của cô ở bán đảo Crimée đã thúc đẩy tôi lại Ý
xem cảnh thương tâm của quân lính trong trận
Solferino (1) năm 1859, rồi về Thụy Sĩ tôi mới nảy
ra ý lập Hội đó.
Lúc này Florence Nightingale
đã về già. Đã mấy lần đảng Bảo thủ lên rồi lại
xuống, đảng Cấp tiến xuống rồi lại lên. Bà vẫn ốm
đau thường, nhưng vẫn hoạt động, công việc
vẫn tiến hành, tuy chậm mà vững. Ngoài việc
nước, bà còn lo việc nhà vì song thân
tuổi quá cao, không trông nom nổi nữa.
Từ năm 1883, bà lại có ảnh
hưởng tới chính giới. Uy tín lớn lắm: ác
nữ hoàng, vua chúa, tổng thống, châu Âu được
lấy làm vinh dự là bạn thân của bà, hễ lại thăm, đều
phải đợi ở phòng khách, có lần Nữ Hoàng Hòa
Lan phải về không vì bà đau không tiếp được.
Bà được cái vui là nhìn thấy
công việccủa mình có kết quả: hai chục dưỡng đường
kiểu mới lập thêm ở trong nước; khắp các tinh có
những lớp đào tạo nữ điều dưỡng và cô
đỡ. Một số nữ điều dưỡng được gởi đi khắp nơi: Ấn
Độ, Đức, Mỹ, Nga, Thụy Điển.. . làm cố vấn.
Năm 1837, chính phủ tổ chức
một cuộc triển lãm sự nghiệp của bà, xin những tào
liệu riêng và hình của bà, để bày. Bà từ chối,
cho là "làm trò". Nhưng rồi người ta cũng kiếm được
một bức tượng của bà để cho dân chúng chiêm ngưỡng.
Năm 1909, vua Edouard VII tặng
bà một bội tinh cao quý nhất. Thơ, bài hát, hoa, lời
chúc tụng của đủ hạng người khắp nơi gởi về: từ ông
thị trưởng tỉnh Florence- tỉnh được cái vinh
dự mang tên bà- đến chủ tịch Hội Hồng Thập Tự Nhật
Bổn, Nữ hoàng Alexandra, Hoàng đế Đức... Tại Mỹ lập
ra một hội từ thiện đặt tên là Florence Nightingale.
Khắp thế giới nhận bà là "người mở đường cho sự
thành lập Hội Hồng Thập Tự quốc tế".
Bà an nhàn hưởng sự ngưỡng
mộ của nhân loại. Năm 1901 mắt bà không còn thấy
đường nên không hoạt động gì nữa, chỉ thích nghe đọc
báo và đọc tiểu sử danh nhân.
Ngày
13/08/1910 bà mất. Trong di chúc, bà tỏ ý muốn hiến
xác cho khoa y học. Chính phủ Anh không dám nhận,
nhưng trọng tinh thần khiêm tốn bình dị của bà,
không làm lễ quốc táng, không chôn bà ở
điện Wesminster cùng với các danh nhân của dân tộc,
và trên nấm mộ ở nghĩa địa, gia đình bà chỉ khắc
chữ:
F - N
Sanh năm 1820 - mất năm 1910
Bà đã để lại cho chúng ta bài
học này:
Làm được một việc
thiện không phải là dễ. Muốn cải cách một chế
độ, phải kiên nhẫn chiến đấu, có khi tới nửa thế kỷ
mới thành công
Xem phần 1
|