Những bài cùng
đề tài
Một nhà khoa học đoạt giải Nobel khi được hỏi, ở đâu ông học được
những kiến thức khiến ông trở nên vĩ đại như vậy? đã trả lời rằng: Nơi tôi
học được nhiều nhất đó là vườn trẻ, vì rằng, ở đó người ta dạy tôi cách biết
tuân thủ các quy định, biết nói xin lỗi khi mình sai... Có lẽ sẽ là thừa khi
chúng ta nhắc lại ở đây những lý luận nhằm chứng minh vai trò rất quan trọng
của giáo dục trẻ em ở lứa tuổi mẫu giáo đối với quá trình phát triển nhân
cách của trẻ. Tuy nhiên, câu trả lời sẽ trở nên thú vị, khi chúng ta tìm
hiểu việc giáo dục trẻ em độ tuổi mẫu giáo ở Mỹ, nơi nền giáo dục được coi
là hiện đại và tiên tiến bậc nhất trên thế giới.
Dạy trẻ từ tính tự lập
Người Mỹ rất coi trọng tinh thần độc lập, tự
lực cánh sinh của mỗi người. Vì thế, ngay từ khi trẻ một tuổi rưỡi, họ đã
bắt đầu dạy cho trẻ các kỹ năng tự phục vụ bản thân. Họ cho rằng, nắm bắt
các kỹ năng tự phục vụ có thể giúp trẻ tăng cường tính độc lập và cảm giác
về sự thành công, nó không chỉ có lợi cho sự phát triển của trẻ mà còn giúp
ích rất nhiều cho chính những người lớn.
Những người làm công tác giáo dục mẫu giáo ở
Mỹ đều được nhấn mạnh việc giáo dục cho trẻ những kỹ năng tự phục vụ. Bất cứ
sự chăm sóc nào từ phía người lớn cũng phải tạo cho trẻ những cơ hội để rèn
luyện cho trẻ các kỹ năng này. Đồng thời, họ cũng đòi hỏi sự phối hợp chặt
chẽ của gia đình để giúp các kỹ năng mà trẻ được dạy ở lớp được rèn luyện và
thực hành ngay tại nhà.
Các kỹ năng tự phục vụ của trẻ bao gồm: Buộc dây giầy, mặc quần áo, cài cúc
áo, kéo phéc-mơ-tuya, rửa mặt, đánh răng, chải đầu, ăn cơm… Tuy nhiên, những
kỹ năng này không đồng nhất ở tất cả các giai đoạn phát triển của trẻ. Các
nhà nghiên cứu, sau nhiều năm nghiên cứu và quan sát đã chỉ ra rằng: Trẻ từ
18-24 tháng có thể tự dùng cốc uống nước, có thể tự nhặt lấy đồ chơi; từ 2-3
tuổi có thể học cách tự mình đi đại tiểu tiện, ăn cơm, mở phéc-mơ-tuya và
mặc quần áo; từ 3-4 tuổi, tính độc lập của trẻ đều phát triển mạnh, những kỹ
năng đã học được ở trên đều trở nên thành thục hơn, gần như trẻ có thể làm
mà không cần sự giúp đỡ của người lớn; từ 5-6 tuổi, trẻ có thể học cách tự
rửa bát, sắp xếp đồ đạc của mình ngay ngắn,…

Những giáo viên mẫu giáo Mỹ khi rèn luyện cho
trẻ khả năng tự lập thường dùng phương pháp là: Đồng thời với việc đề ra
nhiệm vụ, họ cũng đưa ra những điều kiện để trẻ có thể hoàn thành nhiệm vụ
một cách dễ dàng hơn. Chẳng hạn, để dạy trẻ tự mang giày, họ thường đưa cho
trẻ những đôi giày to hơn một chút so với cỡ chân của các em. Hoặc để dạy
trẻ tự rót nước sữa, họ đưa cho trẻ những bình sữa có miệng to giúp trẻ thực
hiện công việc một cách dễ dàng hơn. Cách làm như vậy sẽ gây cho trẻ hứng
thú cũng như tự tin trong việc hoàn thành các “nhiệm vụ”.
Đến sự lễ phép
Ở các trường mẫu giáo ở Mỹ, ngoài việc khơi
mở trí lực giai đoạn đầu cho trẻ, người ta rất coi trọng việc dạy cho trẻ
các quy tắc lễ nghi. Yêu cầu đối với mỗi em là phải nghe theo lời chỉ bảo
của các giáo viên, học cách tham gia các hoạt động tập thể cùng với những
học sinh khác. Trong các trường mẫu giáo ở Mỹ, mỗi khi có một bạn nhỏ hắt
xì, sẽ phải nói với những người bạn xung quanh của em rằng: “Xin lỗi!”,
ngược lại, những người bạn của em sẽ nói: “Chúc phúc cho cậu!”. Điều này đã
trở thành một hành vi tự giác của trẻ.
Đối với những trẻ em phạm lỗi, không nghe
lời,… người ta thường dùng phương pháp “phạt ở một mình”. Lý do là, trẻ em ở
độ tuổi này sợ nhất là việc phải ở một mình. Hơn nữa, phương pháp này cũng
có tính khoa học của nó. Khi trẻ bình tĩnh trở lại, mới giảng giải điều hay
lẽ phải cho trẻ hiệu quả sẽ cao hơn rất nhiều. Tất nhiên việc “giam” một
mình đối với trẻ có phần nào đó khó chấp nhận đối với các bậc phụ huynh, tuy
nhiên, nó có thể tạo được ảnh hưởng tích cực, đó chính là giúp trẻ hình
thành thói quen giữ bình tĩnh trở lại khi đang tức giận. Nổi nóng ở những
nơi công cộng là điều dường như không ai có thể chấp nhận được ở Mỹ. Do đó
có thể khống chế được tình cảm của bản thân, bất luận trong tình huống như
thế nào cũng có thể bình tĩnh ứng xử là một nội dung quan trọng trong các
mối quan hệ công chúng ở Mỹ. Phong độ cũng như sự trầm tĩnh của người Mỹ, có
lẽ liên quan nhiều đến phương pháp giáo dục ngay từ độ tuổi mẫu giáo này.
Trong việc giáo dục những lễ nghi ứng xử cho
trẻ ở giai đoạn này, một trong những yếu tố rất được đề cao là vai trò của
người giáo viên. Ở độ tuổi mẫu giáo, những điều trẻ học được không phải là
những lý giải mà là những mô phỏng. Vì thế, nếu như những thầy cô giáo ở
trường có thái độ không tốt đối với trẻ, chúng sẽ học theo các thầy cô, đối
xử không tốt với bạn bè và người xung quanh. Nói cách khác, hành vi của giáo
viên sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý cũng như sự hình thành tính cách của
trẻ. Do đó, những giáo viên mẫu giáo ở Mỹ đều phải thông qua những yêu cầu
rất nghiêm ngặt về trình độ. Bên cạnh yêu cầu trình độ cử nhân trở lên,
những giáo viên này còn phải thông qua một chương trình tập huấn chuyên
nghiệp và đạt được “Chứng chỉ giáo viên mẫu giáo” hoặc “Chứng chỉ giáo viên
tiểu học”. Những năm gần đây, một số bang của Mỹ còn đưa ra yêu cầu trình độ
tối thiểu là thạc sỹ đối với các giáo viên ở trường mẫu giáo
Sự tôn trọng: Chất “dinh dưỡng” đặc biệt
Ở Mỹ, việc tôn trọng trẻ em không chỉ vì
chúng nhỏ tuổi, cần sự ưu ái, quan tâm, chăm sóc mà còn vì trong quan niệm
của họ, mỗi đứa trẻ ngay từ khi ra đời đã là một cá thể độc lập, có cá tính
và những mong muốn độc lập của mình. Bất kể là bố mẹ hay thầy cô giáo đều
không có đặc quyền chi phối và hạn chế hành vi của chúng. Đặc biệt là trẻ
em, sau này trưởng thành, cha mẹ hay thầy cô không thể thay thế thế chúng
trong những lựa chọn mà chúng phải đối mặt trong hiện thực. Vì thế, cần phải
làm cho trẻ cảm thấy rằng, bản thân chúng, chứ không phải ai khác là chủ
nhân của mình.
Chẳng hạn, người Mỹ rất chú ý đến phương pháp
cũng như giọng điệu khi nói chuyện với trẻ. Khi nói chuyện với trẻ, người
lớn không chỉ phải chăm chú nghe mà có lúc còn phải quỳ xuống để nói chuyện
với trẻ một cách “bình đẳng”, khiến trẻ cảm thấy được tôn trọng. Khi trẻ ăn
cơm, không thể ép, khi trẻ phạm lỗi không nên quở mắng quá lời, khi muốn trẻ
thay quần áo, cũng không thể to tiếng quát nạt,… nếu không, sẽ làm cho trẻ
cảm giác nặng nề và tự ti.
Người Mỹ, khi đem con đến nhà người khác, nếu
như chủ nhân đưa đồ ăn cho trẻ, họ sẽ không thay trẻ nói những câu đại loại
như: “Không ăn đâu!”, “Không cần đâu!”,… Đồng thời, khi trẻ tỏ ý muốn ăn đồ
ăn, họ cũng sẽ không to tiếng quát mắng. Họ cho rằng, trẻ muốn xem gì, ăn
gì, bản thân nó không có gì sai, nếu như trẻ có nhu cầu đó, không có lý do
gì có thể chỉ trích chúng cả. Điều những người lớn phải làm là, căn cứ vào
thời điểm thích hợp mà đưa ra sự giảng giải thích hợp để trẻ hiểu, với tư
cách là “người hướng dẫn”. Người Mỹ phản đối việc dạy dỗ con cái trước mặt
người khác, càng không cho phép việc trách mắng là “ngu dốt”, “chẳng làm nên
trò trống gì”, “không có chí khí”,… trước mặt nhiều người. Vì rằng, cách dạy
dỗ đó sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến lòng tự tin cũng như sự phát triển về
sau của trẻ.
Nhà giáo dục vĩ đại John Locke từng nói:
“Bố mẹ không nói nhiều đến các lỗi của con cái thì chúng sẽ ngày càng coi
trọng danh dự của bản thân, từ đó cố gắng để đạt được những lời khen ngợi
của người khác đối với mình. Nếu như cha mẹ trước mặt mọi người nhắc đến lỗi
lầm của trẻ sẽ khiến chúng xấu hổ. Trẻ em càng cảm thấy danh dự của bản thân
bị tổn hại, lại càng ít chú ý đến việc giữ gìn danh dự”. Có người cho
rằng, người Mỹ đã tôn trọng con cái một cách quá đáng, nhưng thực tế đã
chứng minh, những trẻ em được bố mẹ chúng tôn trọng tỏ ra rất hợp tác với bố
mẹ, hữu hảo với bạn bè, rất lễ phép, không có cảm giác mất tự nhiên khi nói
chuyện với người lớn.
Hai mươi phút quan trọng trong ngày
Nhiều nhà giáo dục Mỹ kêu gọi các bậc cha mẹ
dành 20 phút mỗi ngày để đọc sách cho con cái của mình nghe. Hai mươi phút
là thời gian không dài nhưng sẽ rất hữu ích với trẻ. Qua giọng đọc rủ rỉ của
cha mẹ mỗi ngày, hứng thú về việc đọc sách sẽ dần được hình thành trong trẻ.
Bên cạnh đó, thực tiễn đã chứng minh, việc trẻ được nghe đọc sách thường
xuyên có thể giúp trẻ tăng cường khả năng chú ý, vốn từ vựng, kích thích,
khơi gợi trí tưởng tượng, mở rộng tầm nhìn và kiến văn cho trẻ,… Vì thế, ở
Mỹ các chuyên gia đều khuyên các bậc phụ huynh đọc sách cho trẻ nghe càng
sớm càng tốt.

Người Mỹ rất chú trọng việc đọc sách cho trẻ
nghe mỗi ngày. Tại bang Hawaii nước Mỹ, các nhà giáo dục kết hợp với chính
quyền nơi đây đã tổ chức cả một hoạt động quy mô: “Hãy đọc vì trẻ em”, kêu
gọi các bậc phụ huynh mỗi ngày dành ít nhất là 10 phút để đọc sách cho trẻ
nghe. Hoạt động này nhanh chóng lan rộng ra các bang khác của Mỹ với quy mô
ngày càng lớn. Từ đó, không ít các tập đoàn kinh tế tổ chức và tham gia các
loại hoạt động tương tự, đồng thời gọi đó là: “Hai mươi phút quan trọng
nhất trong ngày của bạn”.
Tiểu kết
Lâu nay, người ta nói nhiều, bàn nhiều đến
giáo dục Mỹ với một sự ngưỡng vọng về một nền giáo dục hiện đại và phát
triển nhất thế giới. Điều gì tạo nên thành công của nền giáo dục Mỹ? Nguyên
nhân thì có rất nhiều, song, có lẽ một trong những nguyên nhân quan trọng là
người Mỹ đã quan tâm một cách thực sự đến việc giáo dục và đào tạo con người
ngay từ giai đoạn đầu tiên. Cách mà người Mỹ dạy trẻ em ở độ tuổi mẫu giáo
có lẽ sẽ cho chúng ta nhiều gợi ý về một sự quan tâm đúng mức trong việc
giáo dục trẻ ở giai đoạn này.
Lê Hy Văn lược dịch - Tạp chí Tia
Sáng
|