 |
Nin hiệu |
Tự ức
|
Năm sanh, năm mất |
1829 -1883
|
Giai đoạn trị v |
1847-1883
|
Miếu hiệu |
Dực Tng Anh Hong ế
|
Tn Hy |
Nguyễn Phc Th, Nguyễn Phc
Hồng Nhậm
|
Hồng Nhậm ln ngi lc 19 tuổi,
lấy nin hiệu l Tự ức, việc ln ngi
của Tự ức bị nhiều người
nghi ngờ nn cũng c người chống.
Hồng Bảo (anh Tự ức) m mưu với
một số người để tm cch ginh
lại ngai vng. Việc bại lộ, Hồng
Bảo bị hạ ngục v bị kết n
tử hnh. Tự ức tha chết cho anh nhưng
cho lệnh giam lại, nhưng khng hiểu sao
Hồng Bảo thắt cổ chết trong ngục
(c sch viết l bị p uống thuốc độc).
Ci chết của Hồng Bảo trở thnh
một nghi n. Vua Tự ức sợ sau nầy
sử khng chp đng sự thật nn tự mnh
kể lại cuộc đời của mnh v cho
khắc vo bia đ lớn để lại cho
hậu thế, bia nầy ngy nay vẫn cn ở
trong lăng Tự ức.
Người ở trong nước chia ra lm
bốn hạng l : sĩ, nng, cng, thương. Sĩ
: l hạng người chuyn nghề đi
học, thầy thuốc, thầy bi, v.v... những
nghề phong lưu nhn hạ. Nng : l hạng người
chuyn nghề lm ruộng. Cng : l hạng người
lm thợ hoặc lm một cng nghệ g để
lấy lợi (dệt vải, lm mắm muối,
v.v...). Thương : l hạng người lm
nghề bun bn.
ời vua Tự ức c rất nhiều
loạn lạc (giặc cờ en, cờ vng,
cờ Trắng, nội loạn, ph L diệt
Nguyễn v.v...) v cũng l giai đoạn đầu
m Php đnh Việt Nam.
Năm Tự ức thứ 9, c chiến
thuyền "Catinat" vo cửa Nẵng
rồi cho người đem thư ln trch
triều đnh Việt Nam về việc giết
đạo Thin Cha. Khng được trả
lời, qun Php bắn ph cc đồn lũy
rồi bỏ đi. C ng Gim mục Pellerin
trốn được ln tu. Gim mục Pellerin
về Php thuật lại cho triều đnh Php
cảnh cc gio sĩ Thin Cha gio bị đn p
d man ở Việt Nam, v ni rằng chỉ
cần c loạn l cc tn đồ Thin Cha gio
sẽ nổi ln đnh gip, lại c b Hong
hậu Php Eugnie rất sng đạo nn cũng
ni gip ng Pellerin. Php Hong mới quyết sang
đnh nước ta.
Thng 7 năm Tự ức thứ 11 (1858), Trung tướng
Php l Rigault de Genouilly đem tu Php v tu Y-pha-nho
(Espagne) cả thảy 14 chiếc vo cửa
Nẵng bắn ph rồi hạ thnh An hải v
thnh Tn hải. Theo dự tr, trung tướng
Rigault de Genouilly tnh tiến đnh Huế sau khi
hạ Nẵng nhưng chờ hoi m chẳng
thấy tn đồ Thin Cha gio nổi loạn
lại thấy qun ta đổ xuống ngy cng
đng, qun Php lại khng quen kh hậu nn ng
bệnh cũng nhiều. Trung tướng Rigault de
Genouilly gy lộn với Gim mục Pellerin v
viết thư về Php kể tnh hnh, Gim
mục Pellerin giận bỏ về M Lai. Thấy
đnh Huế chưa nổi, ng trung tướng
Php đổi , quay qua đnh Gia ịnh v l nơi
dể lấy hơn v l vng tr ph hơn.
ầu năm sau trung tướng Rigault de Genouilly
dẩn qun Php v Y-pha-nho vo cửa Cần
Giờ, đnh thnh Gia ịnh, chỉ trong 2 ngy
th thnh vở. Quan hộ-đốc Vũ Duy Ninh
tự vận. Qun Php san phẳng thnh tr lm bnh
địa. Xong trung tướng Php lại đem
qun trở ra Nẵng đnh một trận
ở đồn Phc Ninh, qun ng Nguyễn Tri Phương
thua phải rt về giữ đồn Nại-hin
v đồn Lin-tr. Trung tướng Rigault de
Genouilly cũng bệnh nn xin về Php nghĩ,
thiếu tướng Page sang thay, ng đề
nghị việc giảng ho, cốt chỉ xin
được tự do giảng đạo Thin Cha
v được bun bn với nước ta nhưng
triều đnh Huế lc đ chỉ cn
những ng quan gi, chỉ biết đạo Nho th
chết để giữ nước, khng chịu
nhục, khng phải l người biết
mềm mỏng trong vấn đề ngoại giao nn
Vua cũng phải nghe theo.
ến năm 1862 th qun Php đ chiếm lun
Bin Ho v Vĩnh Long. Triều đnh mới
chịu phi hai ng Phan Thanh Giản v ng Lm Duy
Tiếp vo Nam giảng ho với Php ngy 9 thng 5
năm Nhm Tuất (1862).
Trong bản ho ước ấy (12 khon) c
những khon như sau :
-Nước Việt Nam phải để cho gio
sĩ Thin Cha Gio nước Php v nước
Y-Pha-Nho được tự do giảng đạo
v để dn gian được tự do theo
đạo.
-Nước Việt Nam phải nhượng đứt
cho nước Php tỉnh Bin Ho, tỉnh Gia ịnh
v tỉnh ịnh Tường v phải để
cho chiến thuyền của Php ra vo tự do
ở sng Mkong (Cửu Long).
Vua Tự ức bắt buộc phải nhường
3 tỉnh Nam kỳ cho Php nhưng trong bụng
vẫn muốn lấy lại v l đất khai
nghiệp của nh Nguyễn nn đ phi ng Phan
Thanh Giản, ng Phạm ph Thứ v ng Ngụy
Khắc ản đem phẩm vật sang nước
Php v nước Y-Pha-Nho để xin chuộc
lại 3 tỉnh miền Nam. Vua Php hẹn sẽ
suy nghĩ lại rồi trả lời sau, nhưng
ng bộ trưởng hải qun v thuộc địa
Php Chasseloup-Laubat khng chịu trả đất cho
Việt Nam nn ni ra, vua Php nghe lời.
Triều đnh Huế cũng nghĩ l Php
sẽ khng ngừng ở đ nn sai ng Phan Thanh
Giản vo trấn giữ Miền Nam. Năm Tự
ức thứ 20 (1867), thiếu tướng De la
Grandire ko qun đnh Vĩnh Long, An Giang v H Tin.
ng Phan Thanh Giản biết thế chống khng
nổi nn bảo cc quan nộp thnh tr cho đở
đổ mu rồi uống thuốc độc
tự vận. Ton cảnh đất Nam Kỳ
thuộc về Php, thuế m, luật lệ điều
g cũng do Php quyết định cả. Nước
Php tạm ngừng cuộc chinh phục tại
đy.
Qun Php lấy Bắc kỳ lần thứ
nhất : 6 năm sau, ở miền Bắc c ng
Jean Dupuis (ồ Phổ Nghĩa) chuyn bun bn vũ
kh, ng ta tm đường sng để chở
hng qua Tu v kiếm ra đường sng
Hồng nhưng bị qun triều đnh lm kh
dể v ng ta khng c giấy php. Jean Dupuis
ngạo mạn kiếm chuyện gy gổ với
triều đnh rồi sai người phụ t tn
Millot vo Saigon tm gặp vin Thống đốc Nam
kỳ l Thiếu tướng hải qun Dupr
để kể tnh hnh v xin trợ gip.
Thiếu tướng Dupr l người đ
đễ tới vng Bắc kỳ từ lu, ng
đ viết thư về Paris xin lấy lun đất
Bắc kỳ nhưng bn Php lc bấy giờ
đang yếu v chiến tranh với nước
Thổ nn ra lệnh khng được gy sự
ở Bắc kỳ. Khi được Millot đến
đốc thc th ng Dupr quyết định hnh
động, ng viết thư cho Paris ni l xin
được tự quyết định, ng khng
cần viện trợ, nếu chuyện khng thnh
th ng sẽ lnh hết trch nhiệm.
Dupr sai Trung y hải qun Franis Garnier đem qun
ra H Nội giả ni l để giải
quyết chuyện xch mch của Jean Dupuis rồi
kiếm chuyện để bắn vo thnh H
Nội sng hm rằm năm Qu Dậu (1873).
Chỉ một giờ th thnh vỡ, tướng
Nguyễn Tri Phương bị thương
nặng, Php bắt tnh giải về Saigon nhưng
Nguyễn Tri Phương khng cho băng b v
nhịn ăn chết. Thnh H Nội thất
thủ, qun ta khng hiểu chuyện g hết nn
cứ thấy qun Php l bỏ chạy, chỉ
trong 20 ngy m mất 4 tỉnh.
Lc bấy giờ c Lưu Vĩnh Phc l đầu
đảng của "giặc cờ đen"
về hng triều đnh Huế, vua Tự ức
phong cho chức ề đốc để phụ
đnh qun Php. Lưu Vĩnh Phc đem qun
về đnh thnh H Nội. Franis Garnier đem qun
ra nghnh th bị phục kch chết ở cầu
Giấy. Paris biết chuyện nn triệu Thiếu
tướng Dupr về Php trị tội,
Thiếu tướng Dupr tm cch đở tội
nn trở mặt, sai ng ại y hải qun
Philastre ra H Nội để trả lại thnh v
4 tỉnh bị chiếm. Hai bn k ho ước năm
Gip Tuất (1874) trong đ triều đnh
Huế cng nhận cả miền Nam l thuộc
về Php v Php cũng bồi thường
lại cho Việt Nam bằng tu b v sng ống.
Qun Php lấy Bắc kỳ lần thứ hai :
Năm 1881, c hai người Php tn l Courtin v
Villeroi được giấy thng hnh đi ln Vn
Nam (bn Tu) nhưng khi đi đến Lo-Kay th
bị loạn qun cản trở khng đi
được, vin Thống đốc Le Myre de
Vilers bn gởi thư về Php ni rằng nn
chiếm lun Bắc kỳ để bảo đảm
sự lưu thng bun bn với Tu. Lc đ nước
Php đ hồi phục lại sinh lực nn cũng
c bnh trướng ở Nam . Năm 1882,
Thống đốc một mặt gởi thư cho
triều đnh ta ni l Vua bất lực, đất
nước loạn ly, Php phải trấn an đất
Bắc để bảo vệ quyền lợi
của dn Php, một mặt gởi ại t
hải qun Henri Rivire ra H Nội, gởi tối
hậu thư cho quan Tổng ốc Hong Diệu
bắt phải hng. ng 8 giờ sng th qun Php
tấn cng, 11 giờ thnh đổ, ng Hong
Diệu treo cổ tự tử.
Vin Khm sai Php ở Huế l Rheinart sang thương
thuyết, trong đ đi nước Nam phải
nhận nước Php bảo hộ v nhường
thnh thị H Nội cho Php. Nhiều người
trong Triều đnh ni rằng : Nước ta
trong cn Lưu Vĩnh Phc, ngoi cn nước Tu,
lẽ no b tay m chịu nn từ chối. Sau
đ Triều đnh cho người sang cầu
cứu với nước Tu, Triều đnh nh
Thanh được dịp bn gởi qun qua đng
hết cc tỉnh Bắc Ninh v Sơn Ty. Qun Php
thấy qun Tu trn qua bin giới nn cũng xua qun
đnh lun. ại t Henri Rivire cũng bị qun
cờ đen giết tại cầu Giấy.
ng lc nầy th vua Tự ức mất ngy
16 thng 6 năm Qu-Mi (1883) trị v 36 năm,
thọ 55 tuổi.
 
|