|
Ðồng Khánh (1885 - 1889)

|
Niên hiệu |
Ðồng Khánh
|
Năm sanh, năm mất |
1864-1889
|
Giai đoạn trị vì |
1885-1889
|
Miếu hiệu |
Cảnh Tông Thuần Hoàng Ðế
|
Tên Húy |
Nguyễn Phúc Biện, Nguyễn
Phúc Chánh Mông
|
Thấy vua Hàm Nghi đã thoát ly
triều đình kéo cờ khởi nghĩa chống
Pháp, Thống tướng De Courcy sai ông De Champeaux lên
yết kiến bà Từ Dũ là mẹ đẻ
của Vua Tự Ðức để xin lập ông Chánh
Mông lên làm Vua. Ngày 6 tháng 8 âm lịch năm Ất
Dậu (1885), con nuôi thứ hai của Vua Tự Ðức,
tên là Chánh Mông phải thân hành sang bên Khâm sứ
Pháp làm lễ thụ phong, được tôn làm
Vua, lấy niên hiệu là Ðồng Khánh.
Sách Trần Trọng Kim viết "Vua Ðồng
Khánh tính tình hiền lành, hay trang sức và cũng
muốn duy tân, ở rất được lòng người
Pháp", nói một cách khác thì Vua Ðồng Khánh
theo Pháp.
Lúc đó Vua Hàm Nghi vẩn còn ở
mạn Quảng Bình, Pháp dồn quân đánh
mạnh về vùng nầy, ông Tôn Thất
Thuyết thấy thế yếu, không
chống nổi quân Pháp nên bỏ vua Hàm Nghi
ở lại đồn Vé thuộc huyện
Tuyên Hóa rồi nói rằng sang Tàu xin cầu
cứu. Ông Tôn Thất Thuyết ở lại
bên Tàu và chết già ở tỉnh Quảng
Ðông (sách Trần Trọng Kim nói ông
Thuyết lên Lai Châu nương tựa vào
họ Ðiêu, đến lúc nghe tiếng Pháp lên
đánh liền bỏ họ Liêu mà trốn
sang Tàu). |
Vua Ðồng Khánh đích thân ra tận Quảng Bình
để dụ Vua Hàm Nghi và các quan tùy tùng về
hàng, hứa là sẽ cho cai trị 3 tỉnh Thanh Hóa,
Nghệ An và Hà Tĩnh nhưng không thành công.
Ðến tháng giêng năm Mậu Tý (1888),
Vua Hàm Nghi bị tên hầu cận Trương
Quang Ngọc tham tiền nên cùng một số
người tới tấn công trại Vua ban
đêm trong lúc ngủ, giết quân tùy tùng
trong đó có Tôn Thất Thiệp (con của
Tôn Thất Thuyết), rồi đem Vua về
nộp cho Pháp để lấy thưởng.
Lúc nầy vua đã 18 tuổi, từ lúc
bị bắt vua Hàm Nghi không nói năng gì
cả chỉ nhất thiết chối
rằng mình không phải là vua (có sách nói là
quân Pháp rất bối rối vì không
biết có phải là vua Hàm nghi không, các quan
lại trong vùng có đến bái mạng nhưng
vua coi như không biết, nhưng khi thầy
học cũ của vua là Nguyễn Thuận
tới thăm thì vua Hàm Nghi vái chào, từ
đó viên quan Pháp Dabat mới chắc là vua Hàm
Nghi). Pháp đày Vua Hàm Nghi sang sứ Algérie,
ở đó Vua lập gia đình với
một người Pháp, có 3 con, 2 gái 1 trai, và
mất năm 1944. Hài cốt sau được
chuyển về Pháp. |
Ngày 27 tháng chạp năm Mậu Tý (28-1-1889) vua
Ðồng Khánh thọ bệnh mà mất, ở ngôi
được 3 năm, thọ 26 tuổi.
(sau nầy tên Trương Quang Ngọc bị ông
Phan Ðình Phùng -đảng Văn Thân trong phong trào
Cần Vương- sai quân vây bắt rồi đem
ra chém đầu để trị tội bán Vua)
|