|
Đinh
Tiên Hoàng (924-979)
Đinh Bộ Lĩnh
sinh năm 924, nguyên quán động Hoa Lư,
châu Đại Hoàng (nay là huyện Hoa Lư,
tỉnh Ninh Bình). Cha là Đinh Công Trứ làm nha tướng
của Dương Đình Nghệ, giữ chức
thứ sử Châu Hoan.
Đinh Công Trứ
mất sớm, Bộ Lĩnh theo mẹ về quê
ở, thường đi chơi với kẻ chăn
trâu, bắt chúng khoanh tay làm kiệu để
ngồi cho chúng rước và lấy bông lau làm
cờ bày trận đánh nhau.
Lớn lên, nhờ
thông minh, có khí phách nên khi Bộ Lĩnh dựng
cờ dấy nghĩa mong lập nghiệp lớn.
Vào độ tuổi trưởng
thành, Đinh Bộ Lĩnh là người có khí phách
phi thường lại có tài thao lược và
nung nấu ước mong lập nên nghiệp
lớn, dân làng theo ông rất đông.. Khi ông vua
cuối cùng của vương triều Ngô mất
(Ngô Xương Văn) năm 966, thừa lúc đất
nước không có chủ, hào trưởng
khắp nơi nổi dậy chiếm giữ các
quận ấp, lập ra 12 sứ quân. Sử cũ
gọi là loạn 12 sứ quân.
Đinh Bộ Lĩnh vốn là con quan đứng
đầu một châu, có uy thế lại thu
phục được nhân tâm bằng tài năng
của mình và lại chiếm giữ được
một vùng khe động hiểm trở nên đã
đứng ra đảm trách gánh vác sơn hà.
Một trong số 12 sứ quân là Trần Lãm
(xưng là Trần Minh Công) là một trong những
sứ quân mạnh về kinh tế, lại
chiếm giữ vùng đất quan trọng là
Bố Hải khẩu (Kiến Xương, nay là vùng
thị xã Thái Bình).
Là người có tài thao lược,
Đinh Bộ Lĩnh đã dùng mọi kế sách
trong nhiều trường hợp, tùy thực
trạng mỗi sứ quân mà tìm cách đánh thích
hợp, hoặc bằng quân sự, hoặc bằng
liên kết, hay dùng mưu dụ hàng. Nhưng vì
bất hòa với chú, Bộ Lĩnh cùng với con
là Đinh Liễn sang ở với sứ quân
Trần Minh Công ở Bồ Hải Khẩu.
Thấy Bộ Lĩnh là người khôi ngô, có chí
khí, Minh Công trao cho Bộ Lĩnh giữ binh
quyền. Khi Trần Minh Công qua đời, Bộ Lĩnh
đem quân về giữ Hoa Lư, chiêu mộ hào
kiệt, hùng cứ một phương.
Địa bàn hoạt động của Đinh
Bộ Lĩnh được mở rộng, quân
số, binh lương ngày càng lớn mạnh.
Được sự ủng hộ của nhân dân,
ông đánh đâu thắng đó, nên được
gọi là vạn Thắng vương. Hai sứ quân
Ngô Nhật Khánh chiếm giữ Đường Lâm
(nay thuộc huyện Ba Vì, tỉnh Hà Tây) và Ngô Xương
Xí chiếm Bình Kiều (Triệu Sơn, Thanh Hóa) là
con cháu Ngô Vương. Đinh Bộ Lĩnh đã
dùng mưu hàng phục được Ngô Nhật
Khánh, hàng phục được cả Ngô Xương
Xí.
Đinh Bộ Lĩnh đi tới đâu, đều
được nhân dân góp sức ủng hộ
tới đó. Với những sứ quân mạnh như
Đỗ Cảnh Thạc, Nguyễn Siêu, ông đã
dùng cung kiếm tiến quân kết hợp với mưu
lược. Đỗ Cảnh Thạc chiếm vùng
Đỗ Đông Giang (Thanh Oai, Hà Tây) có cung thành
chắc chắn và hào sâu bao quanh. Theo thần
phả Độc nhĩ đại vương,
Đỗ Cảnh Thạc là người trí dũng
mưu lược, nên phải bàn mưu tính kế
mà đánh. Ban đêm, Đinh Bộ Lĩnh cho quân
bao vây 4 mặt thành và tiến đánh bất
ngờ. Đỗ Cảnh Thạc quân tướng
không ứng cứu được nhau, bèn bỏ thành
chạy. Hai bên giao tranh hơn một năm sau,
Đỗ Cảnh Thạc bị thua. Nguyễn Siêu
chiếm Tây Phù Liệt (Thanh Trì, Hà Nội). Đinh
Bộ Lĩnh bày binh bố trận giao chiến.
Nguyễn Siêu thua, phải ngầm qua sông xin cứu
viện sứ quân khác. Đinh Bộ Lĩnh
biết tin, bèn sai võ sĩ nửa đêm phóng
lửa đốt doanh trại. Quân Nguyễn Siêu
tan. Các sứ quân Kiều Công Hãn, Kiều
Thuận, Nguyễn Thủ Tiệp, Phạm Bạch
Hổ... đã thất bại ngay từ trận
đánh đầu của Đinh Bộ Lĩnh.
Đất nước thống nhất. Loạn
12 sứ quân đã dẹp xong.
Năm Mậu Thìn
(968) Vạn Thắng vương lên ngôi Hoàng đế
lấy hiệu là Tiên Hoàng đế, đặt
quốc hiệu là Đại Cồ Việt, đóng
đô ở Hoa Lư. Đinh Tiên Hoàng xây cung điện,
chế triều nghi, định phẩm hàm quan văn,
quan võ, phong cho Nguyễn Bặc là Đinh Quốc công,
Lê Hoàn làm Thập Đạo tướng quân
(Tổng chỉ huy quân đội) và phong cho con là
Đinh Liễn là Nam Việt vương.
Về ngoại giao,
để tránh cuộc đụng độ
với nhà Tống năm Nhâm Thân (972), Đinh Tiên
Hoàng sai con là Đinh Liễn mang đồ vật
sang cống. Vua nhà Tống sai sứ sang phong cho Tiên
Hoàng làm Giao Chỉ quận vương và phong cho
Nam Việt vương Đinh Liễn làm Tĩnh
Hải quân Tiết độ sứ An Nam đô
hộ.
Từ đó nước
ta giữ lệ sang triều cống phương
Bắc. Đinh Tiên Hoàng đã dẹp xong loạn
sứ quân. Nhưng nhìn chung nhiều nơi vẫn
chưa tuân theo luật lệ của triều đình.
Bởi vậy để răn đe kẻ phản
loạn, Đinh Tiên Hoàng đặt vạc dầu
ở trước điện, nuôi hổ báo ở
trong vườn, tuyên cáo rằng ai phạm tội
thì bỏ vạc dầu hoặc cho hổ báo ăn
thịt. Dù chưa phải dùng hình phạt ấy
nhưng mọi người sợ oai, phép nước
được tuân thủ.
Việc binh-lính thì Tiên-hoàng phân ra đạo, quân,
lữ, tốt, ngũ. Mỗi một đạo có
10 quân; 1 quân 10 lữ; 1 lữ 10 tốt; 1 tốt 10
ngũ; 1 ngũ 10 người.
Vậy một đạo là 100.000 người, và
cứ số ấy mà tính thì nhà Đinh bấy
giờ có 10 đạo, là 1.000.000 người.
Thiết tưởng nước ta bấy giờ
đất thì nhỏ, người thì ít, lấy
đâu làm một triệu quân được, và
lấy cơm gạo đâu mà nuôi được
bấy nhiêu người. Họa chăng Tiên-hoàng có
được độ 10 vạn người
đã là nhiều.
Nhưng rồi Đinh
Tiên Hoàng phạm sai lầm bỏ trưởng
lập ấu, cho con út là Hạng Lang làm Thái
tử. Con trưởng là Nam Việt vương
Đinh Liễn đã theo Tiên Hoàng đi trận
mạc từ thuở hàn vi, không được
kế vị, tức giận, sai người
giết Hạng Lang đi. Hoạ loạn gây nên
ngay trong hoàng tộc.
Năm Kỷ Mão
(979) Đinh Tiên Hoàng và Nam Việt vương Đinh
Liễn bị tên Đỗ Thích giết chết.
Đỗ Thích trước làm lại, đêm
nằm mơ thấy sao rơi vào mồm, tưởng
là điềm báo được làm Vua bèn định
bụng sát hại minh chủ. Một hôm Đỗ
Thích thấy vua Đinh say rượu nằm trong
cung bè lẻn vào sát hại rồi tìm giết
nốt con cả là Đinh Liễn. Triều
thần tìm bắt được Đỗ Thích
đem xử tội và tôn Vệ vương Đinh
Toàn lên làm vua.
Vì công lao của Đinh Bộ Lĩnh, nhà sử
học Lê Văn Hưu viết trong * Đại
Việt sử ký toàn thư: "Tiên Hoàng
nhờ có tài năng sáng suốt hơn người,
dũng cảm mưu lược nhất đời,
đương lúc nước Việt ta không có
chủ, các hùng trưởng cát cứ, một phen
cất quân mà mười hai sứ phục hết.
Vua mở nước dựng đô, đổi xưng
Hoàng Đế, đặt trăm quan, lập sáu quân,
chế độ gần đầy đủ, có
lẽ ý Trời vì nước Việt ta mà sinh
bậc thánh triết...
Đinh Bộ Lĩnh, ông Vua xứ hoa lau, người
lớn lên trong thời bình, lập nghiệp trong
dẹp loạn, đã xứng đáng là người
giữ vị trí trụ cột trong việc
củng cố quốc gia thống nhất, tập
quyền trong thế kỷ thứ 10.
Đinh Bộ Lĩnh là người tạo tiền
đề cho thắng lợi của cuộc kháng
chiến chống Tống năm 981 của nhân dân
ta dưới sự lãnh đạo của Lê Hoàn.
Đinh Tiên Hoàng làm
vua được 12 năm, thọ 56 tuổi
|