Trong cộng đồng người Việt tại Pháp có hai nhà khoa học nổi tiếng cùng
sinh ra trong một gia đình. Đó là ông Nguyễn Quang Riệu, nhà thiên văn học,
và ông Nguyễn Quý Đạo, nhà hóa học. Cả hai đều là tiến sĩ, Giám đốc nghiên
cứu danh dự của Trung tâm nghiên cứu khoa học quốc gia Pháp (CNRS), đã từng
có những công trình khoa học được giới chuyên môn đánh giá cao và có nhiều
đóng góp cho cả Pháp và Việt Nam.
Ông Nguyễn Quang Riệu và Nguyễn Quý Đạo
Trong cộng đồng
người Việt tại Pháp có hai nhà khoa học nổi tiếng cùng sinh ra trong một gia
đình. Đó là ông Nguyễn Quang Riệu, nhà thiên văn học, và ông Nguyễn Quý Đạo,
nhà hóa học. Cả hai đều là tiến sĩ, Giám đốc nghiên cứu danh dự của Trung
tâm nghiên cứu khoa học quốc gia Pháp (CNRS), đã từng có những công trình
khoa học được giới chuyên môn đánh giá cao và có nhiều đóng góp cho cả Pháp
và Việt Nam.
Ông Nguyễn Quang Riệu và ông Nguyễn Quý Đạo quê ở Hải Phòng. Hai ông được
gia đình gửi sang Pháp du học từ khi còn trẻ. Theo lời ông Nguyễn Quang
Riệu, quãng thời gian học đại học là thời kỳ khó khăn nhất đối với hai anh
em ông vì lúc đó tại quê nhà đang có chiến tranh, hai ông mất liên lạc với
gia đình. Để có tiền giúp hai anh em sinh sống và tiếp tục học tập ông Riệu
phải vừa học vừa làm nhiều nghề, trong đó có nghề dạy kèm và trợ giảng. Bằng
ý chí quyết tâm và nghị lực của mình, hai anh em ông đã vượt qua giai đoạn
khó khăn đó và đã tốt nghiệp đại học loại xuất sắc, sau đó đoạt bằng tiến sĩ
và trở thành các nhà nghiên cứu khoa học nổi tiếng. Ông Nguyễn Quang Riệu
làm ở Đài Thiên văn Paris, đã từng công bố hàng trăm công trình khoa học
nghiên cứu về các vấn đề của vũ trụ như các tia bức xạ vũ trụ hoặc các
nguyên tố hóa học có khả năng dẫn đến sự sống trong dải Ngân Hà. Năm 1972
ông Riệu xác định được vụ nổ trên chòm sao Thiên Nga và đó được coi là một
trong những phát hiện quan trọng trong ngành Thiên văn. Viện Hàn lâm khoa
học Pháp đánh giá cao các công trình nghiên cứu của ông Nguyễn Quang Riêu.
Với đóng góp đó năm 1973 ông được Đài Thiên văn Paris trao giải thưởng. Ông
Nguyễn Quý Đạo cũng rất thành công trong nghề nghiệp của mình. Ông là tác
giả của hơn 300 tài liệu nghiên cứu khoa học và là chủ nhân của ba bằng sáng
chế, được nhiều trường đại học trên thế giới mời thuyết trình.
Có một điều đặc biệt là cả hai anh em ông Nguyễn Quang Riệu và ông Nguyễn
Quý Đạo tuy sống nhiều năm ở nước ngoài nhưng vẫn nặng lòng với quê hương,
đất nước. Trong các dịp trò chuyện với hai ông, tôi, người viết bài này, đã
từng được nghe các ông hào hứng kể về cảm giác vui sướng của mình khi nghe
tin Việt Nam chiến thắng ngoại xâm, tái lập hòa bình. Với các ông, hòa bình
không chỉ mang lại hạnh phúc cho người dân trong nước mà còn tạo điều kiện
để hai anh em ông về quê góp phần cống hiến cho quê hương. Sau ngày đất nước
thống nhất, hai ông đều về nước rất sớm. Kể từ đó đến nay hai anh em ông
Nguyễn Quang Riệu và Nguyễn Quý Đạo đã về Việt Nam nhiều lần. Ông Nguyễn
Quang Riệu thì tham gia các khóa giảng dạy về vật thiên văn tại các trường
đại học, nói chuyện về khoa học vũ trụ, làm việc với các cơ quan hữu quan
Pháp để xin các xuất học bổng cho sinh viên Việt Nam. Ông còn viết sách về
thiên văn bằng tiếng Việt và xuất bản ở trong nước để phổ biến kiến thức về
vũ trụ học cho mọi người. Tôi đã từng dự một buổi nói chuyện của ông, thấy
ông hào hứng, say sưa nói về vụ nổ bigbang, về vũ trụ thuở sơ khai, về các
hành tinh và các thiên hà với các cử tọa mà đa số đều là những người chưa
biết gì nhiều về thiên văn học. Điều đó cho thấy ông Riệu say mê công việc
của mình như thế nào. Dường như với ông, quan sát các vì sao, nghiên cứu đời
sống bí ẩn của chúng là một niềm hạnh phúc và ông muốn chia sẻ niềm hạnh
phúc đó cho tất cả mọi người.
Để phổ biến các hiểu biết về khoa học thiên văn và khoa học môi trường tới
nhiều người, ông viết một loạt sách khoa học thuộc loại dễ đọc bằng tiếng
Việt, trong đó các cuốn như “Phòng thí nghiệm thiên nhiên vĩ đại”, “Lang
thang trên dải Ngân Hà”, “Sông Ngân khi tỏ khi mờ”, “Bầu trời tuổi thơ” và
“Con đương đến với những vì sao” để in và xuất bản tại Việt Nam.
Giống như anh mình, ông Nguyễn Quý Đạo cũng luôn quan tâm tới đất nước và
tìm cách đóng góp công sức tài năng cho quê hương. Trong những lần về nước
ông Đạo đã cùng các nhà khoa học Việt Nam thực hiện nhiều công trình khoa
học có giá trị. Ông rất quan tâm đến việc đào tạo các nhân tài cho Việt Nam
và đã từng kiến nghị Nhà nước mạnh dạn đầu tư xây dựng cơ sở trang thiết bị
nghiên cứu hiện đại nhằm tạo điều kiện làm việc cho các nhà khoa học trong
nước, đồng thời góp phần thu hút chất xám của kiều bào cũng như chất xám của
các nhà khoa học trên thế giới, mở ra các cơ hội hợp tác quốc tế, đưa đến
việc thực hiện các công trình nghiên cứu mang tầm vóc quốc tế ngay tại Việt
Nam. Ông Đạo đã được trao danh hiệu “Vinh danh nước Việt 2005”, do có nhiều
đóng góp cho đất nước.