Những bài cùng tác giả
Thiếu gia, đại gia và cống hiến xã hội:

Thư viện Widener của ĐH Harvard
Ngày 16 tháng 4 năm 1912 Titanic chìm xuống Đại Tây dương. Trong số hơn 1200
người đã bỏ mình theo con tầu định mệnh có chàng thanh niên 27 tuổi. Nhưng
chàng thanh niên con nhà giàu, ham hoc, yêu sách vở đó, nhờ nghĩa cử cao đẹp
của người mẹ, một đại gia, đã trở thành bất tử ở Đại học Harvard, đóng góp
to lớn vào sự phát triển của giáo dục và nghiên cứu tại một trong những đại
học danh tiếng nhất thế giới nầy.
Trong số gần 80 thư viện lớn nhỏ của Đại học Harvard, Widener Library là thư
viện tổng hợp có quy mô lớn nhất. Với 4 tầng hầm và 6 tầng trên mặt đất của
tòa nhà đồ sộ, cổ kính, có trên 3 triệu rưỡi cuốn sách về các ngành khoa học
xã hội, khoa học tự nhiên, về văn học các nước, văn hóa, văn minh nhân loại.
Thư viện nầy mang tên của một thanh niên tên là Harry Elkins Widener
(1885-1912). Theo cách nói thời thượng ở Việt Nam gần
đây thì người nầy là một “thiếu gia” với ý nghĩa là con nhà rất giàu có, với
tài sản của gia đình thì hầu như mua được bất cứ thứ gì theo ý muốn. Ông nội
và ông ngoại là bạn thân và cùng gây dựng cơ nghiệp trong những thập
niên cuối thế kỷ 19 ở tiểu bang Pennsylvania. Trong giai đọan phát triển
vượt bậc mà các nhà phân tích gọi là thời đại hòang kim của kinh tế Mỹ nầy,
hai người bạn đã liên tiếp thành công trong các dự án đầu tư vào những ngành
chủ đạo thời ấy như đường sắt, thép, dầu hỏa, v.v.. Riêng ông nội của
Harry vào đầu thế kỷ 20 đã để lại một tài sản tính theo giá trị bây giờ lên
tới một tỉ ruỡi đô la.
 |
 |
 |
Harry Elkins Widener (03/01/1885-15/04/1912) |
Cha George Dunton Widener (16/06/1861
-15/04/1912) |
Ông nội Peter Arrell Brown Widener (13/11/1834
- 06/11/1915) |
Nhưng Harry từ nhỏ sống rất mẫu mực, rất chăm học, nhất là đọc sách. Tiền
bạc cha mẹ cho dồn hết vào việc mua sách. Thú vui lớn nhất của Harry là thu
tập sách, nhất là sách hiếm. Cha mẹ, ông bà, bà con cũng chiều theo ý muốn
của Harry nên quà sinh nhật hay quà Giáng Sinh đều tìm mua những bộ sách quý
làm quà cho.
Năm 1903 Harry thi đỗ vào Đại học Harvard, theo học các ngành lịch sử, triết
học và nghệ thuật. Từ đó anh càng mê sách hơn, vừa học vừa bỏ công sưu tầm
sách và tranh, giao lưu thân mật với hầu hết các nhà sách, các công ty nhập
khẩu sách ở New York và Philadelphia. Sau khi tốt nghiệp (năm 1907), Harry
vẫn tiếp tục dành thì giờ đọc và thu tập sách. Lúc mới 25 tuổi đã nổi tiếng
là người thu tập sách với số lượng đồ sộ và đa dạng.
Ngày 10/4/1912, tại cảng Southampton (Anh Quốc), Harry Widener lên tàu
Titanic cùng với cha, mẹ và người giúp việc. Hình như gia đình Widener đi
chơi London, theo yêu cầu của Harry để anh tìm mua một số bộ sách, và lên
con tầu định mệnh nầy để trở về New York. Tối 14/4, Titanic gặp nạn. Theo
báo Boston Daily Globe ra buổi chiều ngày 16/4/1912, tờ báo được bày trong
Phòng kỷ niệm Harry Elkins Widener ở thư viện, chỉ có 868 người được sống
sót, và 1232 người đã chìm sâu xuống lòng Đại tây dương trong đó có Harry và
cha anh. Phụ nữ được ưu tiên lên thuyền cứu hộ nên mẹ Harry và nguời giúp
việc được cứu sống.
Mẹ Harry, bà Eleanor Elkins Widener, trong nỗi đau mất chồng, mất con, bà
suy nghĩ về khối sách, tranh ảnh, tư liệu đồ sộ của Harry và tìm cách chuyển
kho tàng nầy thành tài sản chung của xã hội. Bà n ảy ra ý tưởng tặng khối
sách và tư liệu nầy cho Đại học Harvard và kèm theo một số tiền lớn đủ để
nhà trường xây dựng một thư viện hiện đại.
Khởi công xây dựng năm 1913, đến năm 1915, The Harry Elkins Widener Memorial
Library, tên chính thức của Thư viện Widener, ra đời. Gần 100 năm phát triển
theo Đại học Harvard, thư viện Widener là nơi tri thức của nhân lọai được
chuyển đến nhiều thế hệ trẻ để sau đó họ trở thành những người tài, những
nhà lãnh đạo nắm giữ trọng trách trong nhiều lãnh vực không phải chỉ ở Mỹ mà
tại rất nhiều nước khác.

Phòng kỷ niệm Harry Widener được đặt ở khu trong cùng của tầng thứ nhất của
Thư viện Widener. Trên bức tuờng chính diện là di ảnh được họa to của người
thanh niên tuổi trên dưới 25. Vào phòng nầy có lẽ ai cũng thấy có một cảm
giác hơi lạ. Thông thường, những ảnh, những tượng được trưng bày hoặc xây
dựng ở những thư viện hay những tòa nhà có một bề dày lịch sử nhất định,
thường là những ảnh, những tượng của những người có tuổi 5-6 chục trở lên,
độ tuổi cần thiết để họ lập được những công trình mà người sau ghi nhớ.
Harry Widerner có lẽ là một ngoại lệ khá hiếm.
Thư viện Widerner là một truờng hợp cho thấy những người giàu có trong xã
hội đã biết dùng tài sản đóng góp tích cực vào việc xây dựng đại học, góp
phần phát triển đất nước. Trường hợp như người mẹ của thanh niên Harry
Widener thật ra ta có thể thấy rất nhiều trong những đại học danh tiếng ở
Mỹ, ở Nhật và nhiều nước khác.
Trần Văn Thọ
(Harvard và Waseda)
Viết từ Đại học Harvard (Sẽ đăng trên Thanh Niên, số đặc biệt Tết Kỷ Sửu 2009)
Phụ chú (Vietsciences)
Tháng tư năm 1912
Harry Elkins Widener cùng với cha và mẹ
xuống tàu RMS Titanic tại hải
cảng Cherbourg,
nước Pháp để đi đến Thành phố New
York. Sau khi chiếc tàu chạm vào khối băng,
cha anh để mẹ anh cùng với
người hầu gái lên tàu cứu đắm, nên cả hai được tàu Carpathia
vớt. Harry Elkins Widener và cha
ở lại và cùng chịu đắm với tàu
Titanic.

Tảng băng nổi trên biển

Tàu Titanic

Tranh của Willy Stöwer

Những người sống sót
|
©
http://vietsciences.free.frr
và http://vietsciences.org
Trần Văn Thọ
|