André Marie Ampère là một
đứa trẻ phi thường, đặc biệt có bộ nhớ thiên
phú. Rất ham học hỏi và yêu thích Khoa
học tự nhiên. Mới 16 tuổi đã thông thạo các tác giả La Tinh, Hi Lạp.
Ông có trí nhớ rất lạ lùng, kiểu Lê Quý Ðôn của ta. Ông đọc sách và
học thuộc lòng 28 quyển của từ điển Bách Khoa Toàn Thư
(Encyclopédie). Sau đó ông được nổi tiếng giỏi Toán. Ông cũng đã
viết một bài về mặt cắt của hình nón (sections coniques) lúc mới 13
tuổi.
Năm 1801 sau khi dạy kèm
một ít để có tiền cho đám cưới của ông, ông được bổ nhiệm giáo sư
Vật lý tại trường Ecole centrale de l'Ain. Năm sau ông
viết bài "Những nhận xét vể lý thuyết trò chơi toán học"
(Considérations sur la théorie mathématique du jeu). Sau đó
ông giữ chức giáo sư Toán và Thiên văn. Nhưng trước cái chết của vợ
ông, ông không chịu nổi cuộc sống ở Lyon nên đến Paris sinh sống.
Nhờ nhà Thiên
văn Jean-Baptiste Delambre giúp đỡ, ông tìm được
một chỗ dạy kèm nơi trường lớn Polytechnique. Nghề nghiệp ông bắt
đầu sáng từ đó. Năm 1808 ông trở thành Tổng thanh tra Ðại học, nhận
được chức giáo sư Cơ học tại trường polytechnique và cuối cùng được
nhận vào Viện Hàn Lâm năm 1814. Các Hội Khoa học tại Âu Châu mời ông
làm hội viên. Mười năm sau ông dạy Vật lý tại trường Colège de
France và còn dạy Triết học cho trường Ðại học Văn Chương Faculté
des Lettres. Hiền lành, vui vẻ, khiêm nhường, đãng trí và vụng về
trong xã giao. Người ta thương quý và kính trọng ông như một bậc
hiền triết. Ông mất ngày 10 tháng 6 năm 1836 tại Marseille trong lúc
đi thanh tra, vì kiệt sức do công việc.Con trai ông là Kean Jacques
Ampère là sử gia và cũng có c hân trong Hàn Lâm viện Pháp.
Năm 1836 ông đi Marseille , bị bệnh phổi và
tạ thế tại đây.
Những công trình của Anpère
đầu tiên về Toán rồi Hóa học. Nhưng nhờ những khám phá về Vật
lý mà ông được nổi tiếng.
Năm 1820, nhà Vật lý người
Ðan Mạch Hans-Christian Oersted (1777-1851)
quan sát sự đi lệch của kim nam châm khi đặt gần
một dòng điện. Một thời gian ngắn sau đó François Arago
(1786-1853) trình bày cuộc thí
nghiệm này trước viện Hàn Lâm. Ampère bắt đầu chú tâm vào hiện tượng
này và chỉ một tuần sau, ông đã tìm ra lời giải. Tiếp theo đó ông
khám phá nguồn của những tác động từ học trong một dòng điện, nghiên
cứu tác động hỗ tương của những nam châm và chứng minh rằng hai dòng
điện kín có tác động trên nhau. Ông cũng là người dẫn đường thuyết
Ðiện tử bằng cách đưa ra giả thiết về sự hiện diện của dòng hạt từ.
(courant particulaire). Năm 1827 ông tổng hợp những khám phá
của ông trong tác phẩm của ông "Trên lý thuyết Toán học cho
phững hiện tượng động điện chỉ suy ra từ thí nghiệm" (Sur la
théorie mathématique des phénomènes électrodynamiques uniquement
déduite de l'expérience.)
Dựa trên căn bản của lý thuyết của ông, Ampère đề cập đến nhiều loại
máy như điện kế, máy điện báo bằng điện và nam châm điện.
Ngoài Khoa học, ông còn
nghiên cứu Triết học. Làm một ít thơ, kịch và bản hùng ca về
Christophe Colomb.
Là người đầu tiên bày ra
những từ về Ðiện (dòng điện và hiệu thế), Ampère xem như là một
trong những nhà bác học lớn nhất của thế kỷ thứ 19, là cha đẻ
của nguyên ngành Vật lý.
|